برافراشته و در سلطنت ( حدود 1356 - 1321 ق . م . ) آشور - اوباليت اول ، كشورگشايى را آغاز كرده ، و بر بابل مستولى شده است . در سلطنت طولانى ( 1116 - 1078 ق . م . ) تيگلت پيلسر اول ، كار آشور دگربار بالا عرابهء جنگى آشورى . از نقش برجستهء آشورى در نينوا . قرن هفتم ق . م . گرفت ، و او شام و فنيقيه را اشغال كرد ، و كوه‌نشينان ارمنستان و زاگرس را مطيع ساخت . پس از وى ، دولت آشور به‌تدريج در مقابل قوم آرامى ضعيف شد ، و در سلطنت ( حدود 966 - 935 ق . م . ) تيگلت پيلسر دوم ، آراميان تا دجله پيش آمدند ، و خاك آشور به حداقل وسعت خود رسيد . ( 3 ) امپراتورى جديد . امپراتورى جديد آشور به دو مرحله منقسم مىشود . در مرحلهء اول ( 934 - 746 ق . م . ) ابتدا سلاطين آشور به سركوبى آراميان پرداختند ، و آسورنصيرپال سوم با منتهاى بىرحمى در اين امر اقدام كرد ، و امپراتورى را به وسعتى كه در زمان تيگلت پيلسر اول داشت باز گردانيد . پسرش شلمنصر سوم ، با همان نيروى پدر ولى بدون قساوت او ، اساس امپراتورى را مستحكم ساخت ، و اگرچه بعد از او سرزمينهاى اطراف آشور كه به تصرف اين دولت درآمده بود از دست رفت ، در سلطنت ( 810 - 783 ق . م . ) آداد - نيرارى سوم ، دمشق و قسمتى از شام و فلسطين و قسمت اعظم سرزمين ماد تا درياى خزر مطيع دولت آشور شد . پس از آداد - نيرارى دگرباره به انحطاط روى آورد . مرحلهء دوم ( 746 ح - 606 ق . م . ) با روى كار آمدن تيگلت پيلسر سوم آغاز مىشود كه اعتبار آشور را بازگردانيد . سارگن دوم آوازهء شهرت آشور را بلند كرد . پسرش سناخريب مواجه با قيام همسايگان شد . پسرش اسرحدون از شاهان بزرگ آشور است ، و شهر بابل را كه پدرش ويران كرده بود از نو بنا كرد ، و قسمتهايى از عربستان و ماد را كه ظاهرا پدرش از دست داده بود مطيع ساخت و ممفيس را در مصر گرفت . پسرش آسوربانىپال 36 سال سلطنت كرد ( 668 - 633 ق . م . ) . او آخرين پادشاه بزرگ آشور است ، كه دولت عيلام را منقرض كرد . در عهد وى فرهنگ آشورى به اوج رفعت رسيد ، ولى جنگهاى دورهء وى اساس امپراتورى را متزلزل كرد . بعد از او ظاهرا بين جانشينانش بر سر فرمانروايى نزاع درگرفت ، و نبوپلسر كه حكومت بابل داشت اعلام استقلال نموده ، و با هووخشتره ، پادشاه ماد ، عقد اتحاد بست . در 614 ق . م . مادها شهر آسور را گرفته ويران كردند ، و دو سال بعد نينوا نيز دچار همان سرنوشت شد ، و بين 608 و 606 ق . م . حران ( مقر جديد سلطنت آشور ) را هم مادها متصرف شدند ، و دولت آشور برافتاد ؛ دولت بابل از نو قد برافراشت ، و از آن به بعد كوششى براى تجديد امپراتورى آشور به عمل نيامد . آشوربانى پال - آسوربانى پال بزرگترين پادشاه ( 668 - 633 ق . م . ) آشور ، پسر و جانشين اسرحدون . در سلطنت وى امپراتورى